शेतकरी आणि कामगार पक्ष (Peasants and Workers Party of India – PWP) हा महाराष्ट्रातील एक प्रादेशिक, समाजवादी आणि कामगार वर्गाच्या हितासाठी कार्य करणारा जुना राजकीय पक्ष आहे. या पक्षाची स्थापना २५ जून १९४७ रोजी झाली. पक्षाचे संस्थापक नेते होते शंकरराव मोरे, नाना पाटील, एस.एम. जोशी, एन.जी. गोरे आणि बी.टी. रणदिवे. या पक्षाचा उद्देश होता — “शेतकरी, कामगार आणि गरीब जनतेसाठी न्याय आणि समानतेवर आधारित समाज उभारणे.”
शेतकरी आणि कामगार पक्षाचे चिन्ह आहे हातोडा आणि हत्यार (Hammer and Sickle), जे कामगार वर्गाचे प्रतीक आहे. पक्षाची विचारसरणी समाजवाद, श्रमिकांचा सन्मान, आर्थिक समानता आणि जनतेचा सशक्त सहभाग यांवर आधारित आहे.
पक्षाने सुरुवातीपासूनच महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात, विशेषतः कोकण, ठाणे, रायगड, नाशिक, अहमदनगर आणि विदर्भातील काही भागात आपला मजबूत पाया तयार केला आहे. हा पक्ष “कामगार आणि शेतकऱ्यांचा आवाज” म्हणून ओळखला जातो. पक्षाने शेतकऱ्यांच्या हक्कांसाठी, जमीन सुधारणा कायद्यांसाठी, आणि कामगारांच्या मजुरी हक्कांसाठी दीर्घकाळ संघर्ष केला आहे.
नाशिक जिल्ह्यात, शेतकरी आणि कामगार पक्षाचा प्रभाव काही ग्रामीण भागात अजूनही टिकून आहे. विशेषतः सिन्नर, निफाड आणि देवळा या भागात पक्षाचे जुने कार्यकर्ते सक्रिय आहेत. पक्षाने स्थानिक पातळीवर शेतकरी आंदोलने, सिंचन प्रकल्प, वीज दर कमी करण्यासाठी मोहिमा, तसेच शेतमालाला हमीभाव मिळवण्यासाठी चळवळी केल्या आहेत.
पक्षाच्या विचारसरणीमध्ये महात्मा फुले, शाहू महाराज आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या सामाजिक विचारांचा समावेश आहे. “समान हक्क, समान संधी आणि समान संपत्ती” या तत्त्वावर आधारित राज्यव्यवस्था उभारणे हे पक्षाचे उद्दिष्ट आहे.
राज्य पातळीवर या पक्षाचे नेते जयंत पाटील (अळंदीकर), नृसिंह पाटील, तथा गणपतराव देशमुख (सांगोला) हे प्रसिद्ध आहेत. गणपतराव देशमुख हे या पक्षाचे दीर्घकाळ विधानसभा सदस्य राहिले आणि त्यांची ओळख “जनतेचे नेते” म्हणून होती.
शेतकरी आणि कामगार पक्ष आजही महाराष्ट्राच्या राजकारणात समाजवादी आणि कामगार चळवळीचा जिवंत वारसा जपून ठेवतो आहे. पक्षाचे कार्यकर्ते आजही ग्रामपातळीवर शेतकरी आणि कामगारांच्या समस्यांवर आंदोलन करत आहेत.
एकूणच, शेतकरी आणि कामगार पक्ष (PWP) हा पक्ष महाराष्ट्रातील शेतकरी, मजूर, आणि सामान्य जनतेच्या हक्कांसाठी सातत्याने लढणारा, समाजवादी विचारसरणीचा आणि जनतेशी निगडित असा प्रामाणिक राजकीय पक्ष आहे. तो “कष्टकऱ्यांच्या न्यायासाठी आणि समतावादी समाजासाठी” आपले कार्य आजही दृढपणे करत आहे.
